Archive for ‘cultuur’

oktober 3, 2014

Achterhoekse notities 3

vogelschieten-1Ergens las ik dat ik dood gewaand word. Maar om ieder misverstand daarover uit te sluiten, hier ben ik en springlevend.  Deze keer met een Achterhoekse notitie.

Met de Achterhoek ben je nooit klaar, heb ik ontdekt. Je blijft namelijk ontdekken. Zoals ik ambitieus genoeg was me in de strijd om het schutterskoningschap te mengen van mijn buurtgemeenschap en dan ook nog ongelooflijk dichtbij deze felbegeerde titel kwam.

Het eerste schot was al in de vogel zijn lijf. Maar dat bleek een verkeerde tactiek te zijn. Eerst kop, vleugels en staart, want het afschieten van een van deze ledematen biedt al bijzondere faam. Dus begon ik de tactiek van de experts te volgen.

De spanning steeg naarmate er minder van de vogel over was. Het arme beest was een vergiet en had kop, staart en beide vleugels al verloren, maar vocht hard terug. Bij mijn laatste poging schoten de veren, nou ja splinters, in het rond.

Maar toen greep de schutter die direct na mij kwam de kolf van het geweer, legde aan en het arme beest gaf verpulverd de geest. Een ovatie steeg op uit het publiek en we stormden op de kersverse koning af om hem te eren met de vogel is dood, leve de koning.

Was ik het geworden, dan zou mij een grote eer te beurt zijn gevallen. De buurt heeft in het kader van het noaberschap de plicht je huis mooi te maken. En je moet het gehele jaar voldoen aan een reeks van rituele plichten. En zeker, je gemalin wordt dan meteen ook koningin.

Het heeft echter niet zo mogen zijn, hoewel al mijn schoten in het houten vogellijf raak waren en ik er echt mijn best voor gedaan heb het koningschap te verdienen.

Toch heb ik me door de nederlaag het genoegen van het schutterfeest niet laten ontnemen en schoven vele meters Grolsch mijn neus voorbij. Ik was immers een van de paar honderd verliezers die hun wonden met het Achterhoekse goud verlichtten.

Volgend jaar een nieuwe kans het paarse fluweel van de koningsmantel te verdienen. Mocht dat zo zijn, dan zal ik keurig naast mijn brogues gaan lopen, want het schutterskoningschap is een titel van statuur. Daar kunnen geen knuisten van Hans van Baalen tegenop.

juli 3, 2014

Bericht uit Frankrijk van Jean-Claude

Look Matisse 2T

Look Matisse 1

Terwijl uit verschillende delen van de wereld de gruwelen die blijkbaar tot het idioom van het mensdom behoren dagelijks tot ons komen, bezinnen sommigen zich in de sereniteit van kunstzinnige oorden om geestelijk te verfrissen van al die ellende. Zo ontving de redactie van Filantropius onderstaand bericht van de vaste lezer Jean-Claude:

Beste Filantroop,

U weet dat ik graag kunst zie …en zo.

Mocht U een item plaatsen over op vakantie gaan, ver weg of dichtbij,

en mensen die zich dan vervelen een gelegenheid tot bezinning wilt meegeven.

Mijn tip in deze is een bezoek aan La chapelle du Rosaire in Vence.

De dominicaner nonnen zullen u, streng, maar met open armen ontvangen.

Voorheen tipte ik u reeds de kruisweg van Aad de Haas.

Welnu op een wand, van de geheel door Matisse verzorgde kapel van de zusters, staat ook een kunstige kruisweg.

Groeten uit Frankrijk van Jean-Claude.

Daarom hier en terwijl de zon de komende dagen Frans zal schijnen, aandacht aan de beroemde Franse exponent van het Fauvisme Henri Matisse en diens werk aan La chapelle du Rosaire in Vence.

chapelle-du-rosaire (1)

chapelle-du-rosaire

De schilders van Les Fauves, onder wie ook de Nederlander Kees van Dongen, braken met de tot dan bestaande schildertradities, die erop gericht waren alles wat te zien of te fantaseren was, zo precies mogelijk en met een eigen interpretatie uit te beelden.

De geboorteperiode van Henri Matisse viel in een tijdperk dat de ontwikkelingen en nieuwe inzichten in de psychologie van de mens, de schilderkunst, en ja ook de muziek, in versneld tempo deden vernieuwen. Een zonder Sigmund Freud ook geen Egon Schiele en Oskar Kokoschka, is wellicht geen al te vergezochte stelling.

Duurde voordien een stijlperiode soms eeuwen, sedert het impressionisme een oerknal in de schilderkunst gaf, ging het ongekend snel met de ontwikkelingen in de kunst. De gotiek, de renaissance en de barok duurden enkele eeuwen, het impressionisme duurde enkele decennia, de art nouveau nauwelijks veel meer dan een decennium. De ontwikkelingen gingen met horten en stoten en niet ontdaan van de hevige emoties die de reeks grote slachtofferaantallen eisende oorlogen en revoluties veroorzaakt hebben.

Zo ontstond kort na de Frans-Duitse oorlog, die er uiteindelijk toe leidde dat het Franse Keizerrijk onder Napoleon III weer republiek werd en een pokkenepidemie waaraan 500.000 slachtoffers ten offer vielen, een revolte.

De Parijs verviel aan het eind van die oorlog in de wanorde van de zogeheten Parijse Commune, die uiteindelijk in bloed en honger gesmoord werd. Door regeringstroepen werden naar schatting 30.000 mensen geëxecuteerd.

Kunst liet zich door de hieruit ontstane hevige emoties sterk beïnvloeden en de drang om slechts mooi en vertederend te schilderen maakte plaats voor de emotie en dus de expressieve en zelfs duistere kanten van de mens.

Niet iedere kunstenaar plooide zich ernaar; van de Nederlandse schilder Matthijs Maris die nog met eigen ogen in zijn periode van de Parijse Commune heeft moeten aanschouwen dat de hongerende mens ratten at, is bekend dat hij terug in Nederland weliswaar werken geschilderd heeft die door een mystieke geest aangeschoten leken te zijn, het expressionisme heeft hij aan zich voorbij laten gaan. En het moet dan ook niet onwaarschijnlijk geacht worden dat de Franse geaardheid met een tikkeltje meer pathos reageerde op de wrede momenten van die tijd dan de Nederlandse. Misschien daarom ook dat in de snel elkaar opvolgende vernieuwingen in de Schilderkunst Parijs het Mekka werd waar iedere kunstenaar naartoe trok die iets dieper wilde gaan dan in het eigen land gebruikelijk was.

Het Fauvisme waarin Henri Matisse schitterde is dan ook niet los te denken van de twee wereldoorlogen die Frankrijk na de Frans-Duitse oorlog wederom rampspoed brachten, maar in plaats van in bloed te smoren in een emotioneel coloriet oploste.

Dat Matisse deze coloriet achterwege liet in de door hem geschilderde sacrale personages die de wanden van de kapel sieren, mag doen vermoeden dat het de schilder na een doodvermoeid leven vol oorlogen aan moed ontbrak deze nog coloristisch in te vullen. Maar zoals dat altijd met kunst is, is dit slechts een persoonlijke interpretatie die het wellicht verdient genegeerd te worden.

Laten we in ieder geval bedenken dat kunst de menselijke geest optilt boven het aardse geweld dat maar niet verdwijnen wil en dat we daar dan maar enig moed uit dienen te putten.

Van hieruit wensen we Jean-Claude een in aangename rust ademende vakantie toe, daar in de pastorale vredigheid van La chapelle du Rosaire.

 

 

 

juni 9, 2014

Alan B’Stard is dood!

RickAls een rasgeniepige, zakkenvullende conservatief, excelleerde Rick Mayall in de The New Statesman. Maar velen zullen deze Brit met het zwevende oog zich herinneren in series als The Young Ones en Bottom. In de laatste waren de hoofdrolspelers Rik Mayall en Adrian Edmondson vooral actief in het elkaar letterlijk de ogen uitsteken in wat je zou kunnen noemen een hoogstaand staaltje Engels gootsteenrealisme.

Als zijn dood geen Brits geintje is, dan is het heengaan van Rick Mayall een groot verlies voor de gerenommeerde Britse humor die geen bestaande personages nodig heeft om af te zeiken maar ze zelf verzint.

Van deze kant een postuum schouderklopje voor deze humorist en acteur die heel veel op zijn conto heeft staan.

Tags:
april 21, 2014

Weerzien met A Family at War

AshtonMet het allegro uit Ralph Vaughan Williams’ zesde symfonie begint de imposante Britse dramaserie A Family at War. Opgenomen tussen 1970-1972 en dus technisch getaand door de tand des tijds, ben ik er toch weer aan begonnen. Destijds, dus in de jaren zeventig van de vorige eeuw, zag ik de serie wegens het moeten ontberen van een kleurentelevisie in zwart-wit.

Het weerzin, dat aanmoedigt om ook weer naar het Duitse familie-epos Heimat te kijken, was allerminst teleurstellend. De serie beslaat de oorlogsjaren van een “lagere” middenklasse familie, en biedt een ooggetuigenverslag van hoe een Engels gezin zich door de Tweede Wereldoorlog sleept. Toen de serie verscheen wisten Nederlanders weinig over hoe de Britten de oorlog, inclusief de bombardementen en de V1 en V2 aanvallen, doorstaan hebben.

Alleen al de beeldpoëzie van de titelrol, gedragen door de tot melancholie dwingende muziek van Vaughan Williams, prikkelt je tot nog grotere oplettendheid. Een zandheuveltje met strandemmertje, schep en in de straffe wind wapperende vlaggetjes die overspoeld dreigen te worden door de golven, symboliseren de situatie van de Britten met aan de overkant het Duitse verlangen naar alleenheerschappij over Europa.

De serie passeert in “toneelstukken” die over kleine scènes verdeeld zijn het beeldscherm. De dialogen verdiepen zich zeer intens en ontbloten bij vlagen genadeloos de karakters, waarbij de sociale vraagstukken van het vooroorlogse Engeland en het waarom van de Tweede Wereldoorlog diep uitgewroet worden.

Door het fenomenale Britse acteren opgezweept, ben je geneigd de serie in een adem uit te zitten, ware het niet dat de serie daar veel te lang voor is.

Na zo veel jaren mag het feit dat zeer veel van de acteurs die de serie dragen inmiddels overleden zijn een zweem van melancholie bij je achterlaten, hoewel de toen nog kittige Barbara Flynn die de altijd eigenwijze en tegendraadse Freda Ashton speelde, inmiddels gedoemd is rollen van kwaadaardige oude vrouwen te spelen.

Binnenkort maar weer aan Heimat – Eine deutsche Chronik van Edgar Reitz beginnen.

 

 

 

januari 9, 2014

De schetsen van P.A. Stiche (1)

BronvetIn de achttiende eeuw waren dames gemiddeld niet langer dan 150 cm. En dan te weten dat er toen ook nog kleinere dames waren, zoals je onder lilliputters ook weer lilliputters hebt die kleiner zijn dan gewone lilliputters. De valiezen echter waren toen juist groter dan nu. Daarom zag men toentertijd vaak valiezen over ’s Heerenwegen gaan en liet men zich onthutst ontvallen zie, hier vindt een godswonder plaats.

Om misverstand hierover uit te sluiten moet gesteld worden dat de heren in die tijd ook kleiner waren, zodat er zich te bedde niet al te grote misverstanden voordeden over niet gevonden lichaamsdelen die op dat moment nodig waren voor het plegen van handelingen die ik hier liever ongenoemd wil laten.

Een klein wezen was ook juffrouw Esmeralde Bronvet. Een dichteres die levend in een dorp aan zee, haar hele leven behoudens de periode dat ze lezen noch schrijven kon, verzen schreef over bezigheden waarvan ik de details hier liever ongenoemd wil laten. Haar verzen werden in die dagen vaak beschimpt wegens het hoge gehalte aan poëtische perversiteiten.

De dichteres wist haar smartelijke doch nimmer ingeloste verlangens zodanig expliciet te verwoorden, dat de plaatselijke predikant er zijn banvloek over uitgesproken zou hebben.

Heimelijk gingen haar dichtbundels echter onder plaatselijke dames wier hoge verwachtingen van het huwelijk in diepe teleurstelling gedoofd waren van hand tot hand. Door echtgenoten verstoten die de ganse dag liever met een bierkruik vreemd gingen dan hun schone deernen het hof te maken, werden de verzen door deze zich verwaarloosd voelende dames in een karig kaarslicht en zachtjes prevelend voorgedragen. Soms zelfs leidde dit zelfs tot liederlijkheden die het daglicht niet konden velen.

Als men een valies schijnbaar zonder begeleiding door de hoofdstraat van het dorp zag voortsnellen, wisten haar trouwe lezeressen dat daar juffrouw Esmeralde Bronvet met een nieuw manuscript op weg was naar haar uitgever in ’s-Gravenhage.

Of haar geringe lengte de reden was dat zij nimmer ten huwelijk gevraagd werd, moet zeer betwijfeld worden, gezien het gegeven dat kleinere dames dan de dichteres niet het geluk van een huwelijk onthouden werd.

Een zeer serieus te nemen reden van haar levenslange winkeldochterschap moet in haar geringe appetijtelijk gezocht worden. Na lang speuren in archieven en musea stuitten onderzoekers op een doek waarop de dichteres afgebeeld staat. En dit werk blijkt het treffende bewijs te zijn van de opvatting dat haar uiterlijk zeer afweek van wat in die dagen als de gangbare smaak betreffende het vrouwelijk schoon mocht gelden.

Het mag ons er echter niet van weerhouden de dichteres nog eens aan de vergetelheid te ontrukken en te benadrukken dat ze tijdens haar leven vele dames met haar flamboyante verzen levensvreugde en rode oren heeft mogen bezorgen.

Na haar heengaan werd haar graf dan ook door veel dames die in haar een bron van levensvreugde gevonden hadden, bezocht en onder een bloemenhulde bedolven. Het is daarom te hopen dat haar gehele oeuvre voor herdruk in aanmerking komt, want in deze sombere tijden zou een vlucht in de intieme gedachtestroom van de dichteres wel eens in goede aarde kunnen vallen. Al moet ook de mogelijkheid van het vestigen van valse hoop niet onderschat worden. Hier geldt dus het verstandige motto geniet, doch met mate.

januari 2, 2014

Johann Sebastian Bach nu ook in het Arabisch

BachanaalNederlanders zijn min of meer altijd al een beetje eigen cultuurverpesters geweest. In de reformatietijd deed een categorie Nederlanders met alle plezier heel wat religieuze kunst de das om in wat we kennen als de Beeldenstorm. Een rondje Den Haag is tegenwoordig je neus stoten aan ongevoelig beton dat voor architectuur uit vroegere bouwperioden plaats moest inruimen. Er zijn plekken te vinden waar je het gevoel hebt in de kasba’s van Algiers een tippel te maken.

De soort beeldenstormers die feest vierden toen de historische synagoge aan de Haagse Wagenstraat tot een moskee omgebouwd werd, staat nu ook te dansen van plezier bij de prachtige aria Erbarme Dich van Johann Sebastian Bach, uit in diens imposante meesterwerk de Matthäus-Passion, die bij de publieke omroep in het Arabisch uit de luidsprekers galmt.

Nu is de Matthäus-Passion de gezongen interpretatie van Bach van het lijdens- en sterfverhaal van Jezus volgens het Evangelie van Matteüs. Het lijdens- en sterfverhaal dat feitelijk in de afgelopen eeuwen het gehele christendom in haar ontstaansgebied, het Midden-Oosten, te verduren kreeg en thans in een eindfase beland lijkt.

De Endlösung van de christenen in het Midden-Oosten is mede ingezet door wat prominente knuffelaars van de religie van de vrede als de Arabische Lente aangeduid werd, maar wat een ware nachtmerrie blijkt te zijn voor Maronieten, Kopten en Assyriërs, die nu de laatste fase van hun existentie in het Midden-Oosten doormaken.

Wat de toegevoegde waarde van de door het typische Arabische vibrato geassimileerde versie van Erbarme Dich van de Libanese zangeres Fadia el Hage is, weet ik eerlijk gezegd niet. Maar dat het op de publieke klassieke omroep zo gretig uitgezonden wordt en er ook zo lovend over gedaan wordt in juist een tijd dat de lijdensweg van de Christenen in het Midden-Oosten de voltooiing nadert, past geheel in het masochisme dat het klimaat van westerse zelfopoffering schiep en dat het eigen cultuuridioom een nekschot toedient.

Geen wonder dat de geestverwanten hiervan ook degenen zijn die Wilders veel erger vinden dan het wegzuiveren van de godsdienst die een oudere historie in het Midden-Oosten te verdedigen heeft dan de islam. De kleine Beeldenstorm op Erbarme Dich van Bach zullen we er dan maar op de koop toe bij moeten nemen.

november 28, 2013

Hemels licht

Hemels lichtMisschien heeft de mens in tijden van diepgelovigheid er ooit een Godverschijning, mirakel of een door gouden licht omfloerste engel in gezien. Maar ik hoorde geen stemmen die mij toespraken, maar slechts de stilte, zo nu en dan onderbroken door naar hun slaapplaats trekkende kauwen die aangenaam kwebbelend hun avondrust tegemoet vlogen.

De boosaardige wolken lieten in de namiddag dit hemels licht over Gods akker schijnen. En dan mag ik nog zo ongelovig zijn, het imponeerde me alsof mij een Godverschijning, mirakel of een door gouden licht omfloerste engel overkwam. Maar het was slechts hemels licht dat een laatste ademstoot over het land uitblies voor de avond vallen zou.

november 28, 2013

De Hohe Messe van Johann Sebastian Bach in de Royal Albert Hall

Johann_Sebastian_BachTerwijl de buste van Henry Wood majesteitelijk neerkeek op de musici, vocalisten, dirigent en het publiek, ontstak op 2 augustus 2012 tijdens de The BBC Proms in de Royal Albert Hall groots de Hohe Messe (Mis in b-klein, BWV 232) van Johann Sebastian Bach.

De rijke Engelse koortraditie maakte zich hierbij imposant, massief en met een allesoverheersende stemverheffing meester van het publiek, dat zoals je dat van het erudiete Engelse concertpubliek kunt verwachten in diepe concentratie verzonken, dit grootse werk in stilte absorbeerde.

Om iedere twijfel weg te nemen hier te horen en te zien.

De uitvoerende musici, vocalisten en dirigent:

Joélle Harvey sopraan

Carolyn Sampson sopraan

Iestyn Davies counter-tenor

Ed Lyon tenor

Matthew Rose bas

Choir of the English Concert

The English Concert

Harry Bicket dirigent

oktober 19, 2013

Witte wieven

LVALEK~1Gisteravond daalden ze massaal over het Achterhoekse landschap neer. Toverkollen, moerasgedaanten, feeën en elfen trokken zodra de schemering begon ten aanval om de gemoedsstemming van de plaatselijke bevolking te benevelen in vrees of gelukzaligheid.

Over poelen, beken, houtwallen, windsingels en hagen sleepten de witte wieven een nevelig spoor. En nee, ik had me niet bezat aan spiritualiën, maar raakte verzonken in gedachten die aangespoord door de opkomende mist mij even meesleepten in mystieke fantasieën over hoe in vroegere tijden het ergste gevreesd werd wanneer de witte wieven hun magische dans over het landschap begonnen.

En wie toch even mee wil deinen hier de dans van de zalige geesten.

Bovenstaand werk is van de Zweedse symbolist Johan August Malmström (14 Oktober 1829 – 18 Oktober 1901).

oktober 14, 2013

Kalkar

DSC00326Lichtelijk eclectisch en door anachronismen geplaagd, maar toch waan je je er in de tijden van de Sturm und Drang-periode, of krijg je het idee ieder moment een door liefdesverdriet verscheurde Schubert of een diep peinzende Goethe te passeren.

Kalkar

Het Duitse plaatsje Kalkar, dat helaas door het onzalige attractiepark Wunderland bekender is dan door de zalige sfeer die het stadje uitstraalt, kan rekenen op mijn grote bewondering.

Je wandelt er over een plaveisel dat er eeuwen had kunnen liggen, terwijl je aandacht getrokken wordt door geveltjes die van gotiek tot en met jugendstil gedateerd zijn. En ja, zelfs zo nu en dan een winkelpui met een zo’n typisch Duitse interbellumdesign, zodat je er ook nog wel een geüniformeerde veldwerker van Ernst Röhm kunt fantaseren.

Kalkar heeft verrassende gebogen straatjes die door liniaalrechte steegjes met elkaar verbonden zijn. In de winter ruik je de geur van houtkachels, en klinken je voetstappen zodanig in een holle akoestiek dat je er beschaamd zacht van gaat lopen.

Steegje Kalkar

Op het eeuwenoude marktplein worden nog steeds markten gehouden waar de geur van gerookte waar je op afstand tegemoet vliedt. Vangt de schemering aan, dan valt het naar buiten tredende licht van de etablissementen rillend op het vochtige plaveisel neer.

Even buiten het stadje een pad dat toepasselijk Op de wacht heet en van waar in een uitkijktorentje ooit de bevolking voor gevaar behoed werd, maar waar het landschapsschoon zich begeerlijk aan je opdringt.

DSC00345

Maar men kan natuurlijk ook het attractiepark verkiezen.

Tags: