Archive for ‘kunst’

december 24, 2014

De directie van Filantropius wenst u prettige kerstdagen

En omdat u het verdient, hier de uitvoering van Claudio Monteverdi’s Vespro della beata Vergine, onder leiding van John Eliot Gardiner en in een magistrale uitvoering.

Advertenties
september 4, 2014

Licht

Licht en oaseLicht als het strooit, glanst, schampt en schaduwt.

juli 9, 2014

Johannes Vermeer voorloper van Han van Meegeren?

two_praxedisDe schilder Han van Meegeren staat historisch te boek als een meester-vervalser van Johannes Vermeer (31 oktober 1632 -15 december 1675). En het waren gezaghebbende experts die zich door Van Meegeren hebben laten bedotten en de eeuwigheid ingaan als stuntelende kunstexperts. Nu het aan Vermeer toegeschreven schilderij Sint Praxedis in Londen als een echte Vermeer voor 7,8 miljoen euro geveild is, zullen sommige kunstexperts die vonden dat deze Vermeer er geen was, zich misschien achter de oren krabben en zich de flaters met Van Meegeren herinneren. Maar onderzoekers van het Rijksmuseum en de Vrije Universiteit hebben het sein groen afgegeven en dus is het nu een onechte echte Vermeer.

Maar de twijfels blijven. En niet geheel onterecht, want het werk ademt zelf een vervalsersmentaliteit. Het is in een barokperiode doch in een laatrenaissancistische typologie geschilderd naar het gelijknamige werk van de Italiaanse schilder Felice Ficherelli (30 Augustus 1605 – 5 Maart 1660). Het werk moet dus door Vermeer zittende voor het origineel geschilderd of eerst tot in de details voorgetekend zijn, zodat het in zijn atelier behoorlijk precies uitgewerkt kon worden.

Een hele klus gezien de lastige reismogelijkheden van die tijd. Bovendien is de schilder nimmer in Italië geweest maar was hij beïnvloed door het Caravaggisme, een stroming die haar naam dankt aan de Italiaanse schilder Michelangelo Merisi da Caravaggio (29 september 1571 – 18 juli 1610).

Beïnvloeding uit bewondering voor vroegere meesters was in die dagen ongeveer net zo vanzelfsprekend, als het Nederlandse napapagaaien van de Amerikaanse hits in de jaren zestig van de vorige eeuw, toen de The Everly Brothers nog eens dunnetjes overgedaan werden door de Blue Diamonds. Tijdens de hoogconjunctuur van de schilderkunst, zeg maar de periode van de gotiek, renaissance en barok, was het schering en inslag (om er nog eens een oude ambacht bij te halen), thema’s van andere schilders nog eens over te doen.

In de opleiding tot kunstenaar was het ook heel gewoon dat er gezeten voor een werk van een vroegere meester een werk gekopieerd werd om het vak goed onder de duim te krijgen. Op zich is het maken van een kopie van een vroeger werk dus geen novum, maar je moet het wel in levende lijve gezien hebben om het te kunnen kopiëren.

Tenzij de versie van Ficherelli zelf op reis ging, wat in die dagen geen algemeen gebruik was van schilderijen, blijft het raadselachtig hoe het kon dat Vermeer een zo precies, zij het een meer clair-obscur getoonzette versie van het werk wist te maken. Het toeschrijven aan Vermeer wordt dan ook meer gevoed door de technische aspecten van het werk dan door de logische. Mocht het werk toch geen Vermeer zijn, dan is het weliswaar een mooi werk, maar veel te duur en is de koper in de veiling genomen. Is het een echte Vermeer, dan valt de schilder ironisch genoeg min of meer te zien als een voorloper van Van Meegeren.

Nu maar op weg naar dat andere mysterie met het oeuvre van Vermeer. Maakte hij nu wel of geen gebruik van de camera obscura. Een primitieve voorloper van de fotocamera, maar dan niet met lichtgevoelig materiaal achter de lens, maar een mens met schildermaterialen. In het laatste geval is de schilder dan niet alleen een vervalser, maar ook nog een obscure oplichter.

Het is maar goed dat in de dagen van Vermeer geen Radar, Consumentenbond en VARA’s Kassa waren. Die hadden er meteen werk van gemaakt en de schilder aan de schandpaal genageld.

Van onze kunstrecensent P.A. Stiche.

 

 

 

 

 

juli 3, 2014

Bericht uit Frankrijk van Jean-Claude

Look Matisse 2T

Look Matisse 1

Terwijl uit verschillende delen van de wereld de gruwelen die blijkbaar tot het idioom van het mensdom behoren dagelijks tot ons komen, bezinnen sommigen zich in de sereniteit van kunstzinnige oorden om geestelijk te verfrissen van al die ellende. Zo ontving de redactie van Filantropius onderstaand bericht van de vaste lezer Jean-Claude:

Beste Filantroop,

U weet dat ik graag kunst zie …en zo.

Mocht U een item plaatsen over op vakantie gaan, ver weg of dichtbij,

en mensen die zich dan vervelen een gelegenheid tot bezinning wilt meegeven.

Mijn tip in deze is een bezoek aan La chapelle du Rosaire in Vence.

De dominicaner nonnen zullen u, streng, maar met open armen ontvangen.

Voorheen tipte ik u reeds de kruisweg van Aad de Haas.

Welnu op een wand, van de geheel door Matisse verzorgde kapel van de zusters, staat ook een kunstige kruisweg.

Groeten uit Frankrijk van Jean-Claude.

Daarom hier en terwijl de zon de komende dagen Frans zal schijnen, aandacht aan de beroemde Franse exponent van het Fauvisme Henri Matisse en diens werk aan La chapelle du Rosaire in Vence.

chapelle-du-rosaire (1)

chapelle-du-rosaire

De schilders van Les Fauves, onder wie ook de Nederlander Kees van Dongen, braken met de tot dan bestaande schildertradities, die erop gericht waren alles wat te zien of te fantaseren was, zo precies mogelijk en met een eigen interpretatie uit te beelden.

De geboorteperiode van Henri Matisse viel in een tijdperk dat de ontwikkelingen en nieuwe inzichten in de psychologie van de mens, de schilderkunst, en ja ook de muziek, in versneld tempo deden vernieuwen. Een zonder Sigmund Freud ook geen Egon Schiele en Oskar Kokoschka, is wellicht geen al te vergezochte stelling.

Duurde voordien een stijlperiode soms eeuwen, sedert het impressionisme een oerknal in de schilderkunst gaf, ging het ongekend snel met de ontwikkelingen in de kunst. De gotiek, de renaissance en de barok duurden enkele eeuwen, het impressionisme duurde enkele decennia, de art nouveau nauwelijks veel meer dan een decennium. De ontwikkelingen gingen met horten en stoten en niet ontdaan van de hevige emoties die de reeks grote slachtofferaantallen eisende oorlogen en revoluties veroorzaakt hebben.

Zo ontstond kort na de Frans-Duitse oorlog, die er uiteindelijk toe leidde dat het Franse Keizerrijk onder Napoleon III weer republiek werd en een pokkenepidemie waaraan 500.000 slachtoffers ten offer vielen, een revolte.

De Parijs verviel aan het eind van die oorlog in de wanorde van de zogeheten Parijse Commune, die uiteindelijk in bloed en honger gesmoord werd. Door regeringstroepen werden naar schatting 30.000 mensen geëxecuteerd.

Kunst liet zich door de hieruit ontstane hevige emoties sterk beïnvloeden en de drang om slechts mooi en vertederend te schilderen maakte plaats voor de emotie en dus de expressieve en zelfs duistere kanten van de mens.

Niet iedere kunstenaar plooide zich ernaar; van de Nederlandse schilder Matthijs Maris die nog met eigen ogen in zijn periode van de Parijse Commune heeft moeten aanschouwen dat de hongerende mens ratten at, is bekend dat hij terug in Nederland weliswaar werken geschilderd heeft die door een mystieke geest aangeschoten leken te zijn, het expressionisme heeft hij aan zich voorbij laten gaan. En het moet dan ook niet onwaarschijnlijk geacht worden dat de Franse geaardheid met een tikkeltje meer pathos reageerde op de wrede momenten van die tijd dan de Nederlandse. Misschien daarom ook dat in de snel elkaar opvolgende vernieuwingen in de Schilderkunst Parijs het Mekka werd waar iedere kunstenaar naartoe trok die iets dieper wilde gaan dan in het eigen land gebruikelijk was.

Het Fauvisme waarin Henri Matisse schitterde is dan ook niet los te denken van de twee wereldoorlogen die Frankrijk na de Frans-Duitse oorlog wederom rampspoed brachten, maar in plaats van in bloed te smoren in een emotioneel coloriet oploste.

Dat Matisse deze coloriet achterwege liet in de door hem geschilderde sacrale personages die de wanden van de kapel sieren, mag doen vermoeden dat het de schilder na een doodvermoeid leven vol oorlogen aan moed ontbrak deze nog coloristisch in te vullen. Maar zoals dat altijd met kunst is, is dit slechts een persoonlijke interpretatie die het wellicht verdient genegeerd te worden.

Laten we in ieder geval bedenken dat kunst de menselijke geest optilt boven het aardse geweld dat maar niet verdwijnen wil en dat we daar dan maar enig moed uit dienen te putten.

Van hieruit wensen we Jean-Claude een in aangename rust ademende vakantie toe, daar in de pastorale vredigheid van La chapelle du Rosaire.

 

 

 

juni 9, 2014

Alan B’Stard is dood!

RickAls een rasgeniepige, zakkenvullende conservatief, excelleerde Rick Mayall in de The New Statesman. Maar velen zullen deze Brit met het zwevende oog zich herinneren in series als The Young Ones en Bottom. In de laatste waren de hoofdrolspelers Rik Mayall en Adrian Edmondson vooral actief in het elkaar letterlijk de ogen uitsteken in wat je zou kunnen noemen een hoogstaand staaltje Engels gootsteenrealisme.

Als zijn dood geen Brits geintje is, dan is het heengaan van Rick Mayall een groot verlies voor de gerenommeerde Britse humor die geen bestaande personages nodig heeft om af te zeiken maar ze zelf verzint.

Van deze kant een postuum schouderklopje voor deze humorist en acteur die heel veel op zijn conto heeft staan.

Tags:
april 21, 2014

Weerzien met A Family at War

AshtonMet het allegro uit Ralph Vaughan Williams’ zesde symfonie begint de imposante Britse dramaserie A Family at War. Opgenomen tussen 1970-1972 en dus technisch getaand door de tand des tijds, ben ik er toch weer aan begonnen. Destijds, dus in de jaren zeventig van de vorige eeuw, zag ik de serie wegens het moeten ontberen van een kleurentelevisie in zwart-wit.

Het weerzin, dat aanmoedigt om ook weer naar het Duitse familie-epos Heimat te kijken, was allerminst teleurstellend. De serie beslaat de oorlogsjaren van een “lagere” middenklasse familie, en biedt een ooggetuigenverslag van hoe een Engels gezin zich door de Tweede Wereldoorlog sleept. Toen de serie verscheen wisten Nederlanders weinig over hoe de Britten de oorlog, inclusief de bombardementen en de V1 en V2 aanvallen, doorstaan hebben.

Alleen al de beeldpoëzie van de titelrol, gedragen door de tot melancholie dwingende muziek van Vaughan Williams, prikkelt je tot nog grotere oplettendheid. Een zandheuveltje met strandemmertje, schep en in de straffe wind wapperende vlaggetjes die overspoeld dreigen te worden door de golven, symboliseren de situatie van de Britten met aan de overkant het Duitse verlangen naar alleenheerschappij over Europa.

De serie passeert in “toneelstukken” die over kleine scènes verdeeld zijn het beeldscherm. De dialogen verdiepen zich zeer intens en ontbloten bij vlagen genadeloos de karakters, waarbij de sociale vraagstukken van het vooroorlogse Engeland en het waarom van de Tweede Wereldoorlog diep uitgewroet worden.

Door het fenomenale Britse acteren opgezweept, ben je geneigd de serie in een adem uit te zitten, ware het niet dat de serie daar veel te lang voor is.

Na zo veel jaren mag het feit dat zeer veel van de acteurs die de serie dragen inmiddels overleden zijn een zweem van melancholie bij je achterlaten, hoewel de toen nog kittige Barbara Flynn die de altijd eigenwijze en tegendraadse Freda Ashton speelde, inmiddels gedoemd is rollen van kwaadaardige oude vrouwen te spelen.

Binnenkort maar weer aan Heimat – Eine deutsche Chronik van Edgar Reitz beginnen.

 

 

 

april 17, 2014

Historische filmmomenten (1)

 

PlaspaardDe monumentale seconden waarin een der allergrootste diva’s van het filmdoek, staande boven een ventilatierooster, met beide handen vocht tegen de in die dagen als zeer onkies geachte opgewaaide jurk, zullen vele filmliefhebbers zich nog herinneren.

Puberknapen, door ontluikende hormonen aangespoord, doorkliefden de roemruchte foto van dit ophitsende moment met punaises, teneinde die ter verafgoding in het gelatexte zachtboard van de schuinaflopende wand van de pas gebouwde Bogaerswoning te priemen. Nederig op de knieën neergestort, verklaarden de knapen hun liefde voor de verleidelijke diva van het filmdoek.

Opgegroeid met dit filmmoment hebben deze jongemannen een glorieuze carrière gemaakt. Waarmee maar weer gezegd, dat het filmdoek naast de vele banaliteiten ook grote opvoedkundige kwaliteiten bezat.

 

februari 19, 2014

Twijfels

SchilderenHet palet of toch het toetsenbord beroeren? Ieder moment van de dag weer die twijfels want je kunt je tijd maar een keer gebruiken. Vandaag dus aan een in schilderkunstig opzicht conservatief landschapje gewerkt. Wel met zomers loof en ontleend aan notities van vorig jaar. Maar matig somberend, want het landschap van de Achterhoek is temperend van licht, organisch van geur en waar wij wonen, toegedekt met een kleiig uitvloeisel van de IJssel.

Aan de weerbarstigheid van de grond kun je zien dat er vroeger zwaar geploeterd werd. Er zijn nog enkele moerassige gebieden die aan die tijden herinneren en waar het schemerlicht van de naderende avond, gedragen door het melancholieke gezang van een zanglijster, in een geurige nevel verdampt.

Misschien morgen weer een stukje tekst, of misschien ook niet, want de twijfels blijven.

januari 23, 2014

Dilemma’s en veranderende omstandigheden

Vrouw in kimonoVerhuizen naar een ander oord, een ander huis, naar ander licht en dus totaal andere omstandigheden, vergemakkelijkt het je niet nadat je te lang je penselen en verven opgeborgen hebt, opnieuw met schilderen aan te vangen.

Het wit dat bevochten moet worden, maar alvorens je de eerste tekens op het genadeloze vlak aangebracht hebt, je voelt dat je door talloze dilemma’s geplaagd wordt. En als de eerste tekens, een schets bijvoorbeeld, aangebracht zijn, bemerk je dat de concentratie die nodig is acceptabel te schilderen nog ondermaats is.

De verven en penselen lijken dan ook nog tegen te stribbelen. De gemoedsstemming keldert en een eerste vervloeking doorsnijdt de symfonie die vriendelijk kabbelend als een beekje door het atelier zingt.  Er mislukt nog te veel, maar de strijd is begonnen en zal hopelijk gewonnen worden. Morgen maar weer opnieuw een poging wagen.

SONY DSC

Vrouw in witte japon

 SONY DSC

 SONY DSC

SONY DSC

Stilleven met blokfluit

 

 

november 23, 2013

Late middag

SomberenHoezeer de melancholische stemming van het landschap je ook bij de keel tracht te grijpen, de leemgrond zich bij iedere stap aan je laarzen vastzuigt, en je je kraag nog eens omhoogtrekt om een windvlaag te weerstaan; van het buiten zijn knap je vaker op dan dat je er terneergeslagen van terugkeert. Het licht tempert langzaam en kleurt het landschap in een monochrome tonaliteit. Nog steeds geen somberheid, maar juist een toenemende opgewektheid bij dat volledig door het landschap opgenomen gevoel. Pas laat schemert het licht aan de horizon in een laatste poging nog heel even op voor de avond definitief valt. Dan dringt zich eerst nog vagelijk, maar geleidelijk triomfantelijk een indrukwekkend thema aan je op. Melodieus, zangerig en meeslepend, zoals Cantique de Jean Racine, zodat toch nog de melancholie je weet te overmeesteren.